2/ Hồ Chí Minh với sự nghiệp sáng tạo những giá trị văn hóa mới phục vụ cho cách mạng:

          a. Tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội:       

         Tư tưởng này được hình thành từ khi Người tiếp thu chủ nghĩa Mác - Lê-nin. Người cho rằng sự nghiệp giải phóng dân tộc, thực hiện độc lập dân tộc phải gắn liền với sự nghiệp giải phóng giai cấp vô sản, thực hiện chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản;  vấn đề dân tộc phải gắn liền với vấn đền giai cấp của giai cấp vô sản. Đây là nguồn gốc của sức mạnh và sức sáng tạo trong suốt lịch sử Việt Nam.      

         Độc lập dân tộc theo tư tưởng Hồ Chí Minh là phải thực hiện quyền làm chủ của nhân dân đối với Tổ quốc, quyền tự quyết định con đường phát triển của dân tộc mình, phải bảo đảm thống nhất và toàn vẹn đất nước, thực hiện đời sống hạnh phúc, tự do cho nhân dân, phải thực hiện quyền bình đẳng, tôn trọng nhau, cùng có lợi trong quan hệ với các quốc gia dân tộc khác về chính trị, kinh tế, văn hóa... Độc lập phải toàn diện, triệt để và bền vững. Muốn thế độc lập dân tộc phải gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Chỉ khi nào chủ nghĩa xã hội được xây dựng thành công trên thế giới mới hoàn thiện được độc lập dân tộc, mới loại trừ hoàn toàn nguy cơ đe dọa độc lập dân tộc ra khỏi đời sống xã hội.     

         Chủ nghĩa xã hội theo tư tưởng Hồ Chí Minh là một chế độ do nhân dân lao động làm chủ, con người được giải phóng khỏi áp bức, bóc lột và bất công; là chế độ có nền kinh tế phát triển cao, đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân không ngừng được cải thiện; là chế độ có nền văn hóa, đạo đức phát triển cao, trong đó người với người là bạn, các dân tộc chung sống trong hòa bình, thịnh vượng; mọi người có điều kiện phát huy hết tài năng. Muốn đạt đến chủ nghĩa xã hội trước hết phải có độc lập dân tộc. Không có độc lập dân tộc không thực hiện được mục tiêu chủ nghĩa xã hội.    

          Độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội gắn liền nhau là qui luật vận động và phát triển của các dân tộc trong thời đại hiên nay. 

       b. Sức mạnh văn hóa đạo đức Hồ Chí Minh:  

         Theo quan điểm Hồ Chí Minh, đạo đức là gốc của người cách mạng. Người cách mạng không có đạo đức cũng như cây không có gốc, suối không có nguồn. Cây không gốc thì cây héo, suối không nguồn thì suối cạn. "Người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng, mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang". Đảng phải là đạo đức, là văn minh mới vừa là  người lãnh đạo vừa là đầy tớ của nhân dân. Đạo đức là cội nguồn của sức mạnh để đấu tranh và lao động hết mình vì nhân dân. Đạo đức Hồ Chí Minh là đạo đức hành động, đạo đức được đánh giá qua hiệu quả đóng góp cho xã hội chứ không chỉ dừng lại ở tu thân, ở những lời giáo huấn hay câu chuyện.   

        Đạo đức phải gắn liền với tài năng. Người hay nói đến đức và tài, hồng và chuyên để chỉ quan hệ khắng khít rèn luyện đạo đức và tài năng. Có đạo đức mà không có tài năng chẳng khác gì ông Bụt ngồi trong chùa. Có tài năng mà không có đạo đức sẽ gây hại cho xã hội hay tập thể. Vì vây phải vừa có đức vừa có tài mới trở thành người cán bộ chân chính.          Đạo đức tồn tại, thể hiện trên các lĩnh vực của đời sống, từ sinh hoạt hằng ngày đến những công việc lớn lao của cách mạng như chính trị, kinh tế, văn hóa... từ quan hệ xã hội, đoàn thể đến quan hệ gia đình và thái độ đối với bản thân. Hồ Chí Minh nói nhiều về tính phổ biến và tầm quan trọng của đạo đức.  

        Đạo đức cách mạng phải qua rèn luyện, đấu tranh gian khổ với bản thân mới đạt dược, cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng tinh. 

        Nội dung đạo đức cách mạng được Hồ Chí Minh nêu thành bốn vấn đề cơ bản:

* Trung với nước, hiếu với dân: Phẩm chất cao quí nhất của người Việt Nam là trung thành với Tổ quốc, hi sinh vì Tổ quốc, công hiến suốt đời vì lợi ích của Tổ quốc, của nhân dân. Hiếu với dân là biết quí trọng nhân dân, học hỏi nhân dân, là đầy tớ của nhân dân. Nhân dân là người chủ đất nước. Dân làm chủ đất nước nên dân và nước làm một. Trung và hiếu đều phải lấy dân làm gốc, đều vì lợi ích nhân dân. Trung và hiếu không chỉ để trong lòng mà phải bằng hành động hết mình. Trung với nước, hiếu với dân, suốt đời phấn đấu hi sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng là thực chất của trung và hiếu mà Người đã dạy.

*Yêu thương con người: Thương người như thể thương thân là truyền thống đạo đức của dân tộc, tinh thần nhân văn của nhân loại. Trước hết là yêu thương người lao động bị áp bức bóc lột. Tình yêu đó phải trở thành động lực tình cảm và trí tuệ đấu tranh cho sự giải phóng triệt để người lao động. Yêu thương con người còn có yêu thương nguời thân, bạn bè, đồng chí, những người sống gần gũi mình. Đó là sự chăm sóc, quan tâm giúp đỡ hàng ngày, là tôn trọng học hỏi, phát huy cái tốt, ngăn ngừa cái xấu, tạo điều kiện cho mọi người phát triển, tiến bộ.

* Cần kiệm liêm chính, chí công vô tư: Đó là lao động cần cù, sáng tạo; là tiết kiệm sức lao động, thì giờ và tiền của; là giữ mình trong sạch trước những cám dỗ về vật chất và tinh thần; là trung thực, thẳng thắn, không ninh bợ người trên, ức hiếp người dưới; là hết mình vì lợi ích chung, không vun vén vì lợi ích riêng tư. Những yếu tố đó quan hệ chặt chẽ nhau, thiếu một yếu tố nào cũng đều không thành người có đức.

* Tinh thần quốc tế trong sáng:  Cách mạng Việt Nam luôn luôn phải có quan hệ quốc tế. Đó là tình đoàn kết quốc tế trên tinh thần độc lập tự chủ và cùng có lợi. Không ỷ lại và cũng không lợi dụng lòng tốt của bạn bè thế giới. Phải thấy rõ lợi ích của dân tộc mình đồng thời phải thấy rõ trách nhiệm và nghĩa vụ đối với các dân tộc khác. Giúp bạn là tự giúp mình và muốn người ta giúp cho trước hết phải tự giúp mình, đó là tinh thần quốc tế của Hồ Chí Minh. 

         Những nội dung nói trên là đạo đức truyền thống của dân tộc kết hợp với đạo đức hiện đại tạo nên đạo đức cách mạng Việt Nam. Nhận thức đã khó thực hiện những điều đó còn khó hơn nhiều. Vì vậy Hồ Chì Minh nêu 3 nguyên tắc cơ bản để rèn luyện:   

        - Nói đi đôi với làm, nêu gương bằng những hành động thực tế.    

        - Xây đi đôi với chống, trong đó xây là yếu tố quan trọng nhất.   

         - Phải tu dưỡng suốt đời, phải bền bỉ và có quyết tâm cao.   

        Kẻ thù nguy hiểm nhất của đạo đức cách mạng là chủ nghĩa cá nhân. Chủ nghĩa cá nhân sinh ra trăm thứ bệnh nguy hiểm. Vì vậy phải luôn nâng cao đạo dức cách mạng di kèm với quét sạch chủ nghĩa cá nhân. Đó chính là sức mạnh văn hóa đạo đức Hồ Chí Minh.  

         c. Truyền thống cách mạng trong tư tưởng văn hóa Hồ Chí Minh:    

         Chủ nghĩa yêu nước, văn hóa truyền thống Việt Nam được hun đúc qua mấy nghìn năm dựng nước và giữ nước, qua hàng nghìn năm đã tạo nên sắc thái văn hóa của cộng đồng dân tộc, tạo nên truyền thống văn hóa Việt Nam. Đó là lòng yêu nước nồng nàn, ý chí tự cường dân tộc, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng gắn kết cá nhân - gia đình - làng xã - Tổ quốc; lòng nhân ái, khoan dung, trong nghĩa tình, đạo lí, đức tính cần cù, sáng tạo trong lao động, sự tinh tế trong ứng xử, tính giản dị trong lối sống...   

        Mỗi người Việt Nam sinh ra và lớn lên được nuôi dưỡng trong truyền thống tốt đẹp ấy. Hồ Chí Minh cũng sinh ra và lớn lên trong môi trường như thế của dân tộc, của quê hương và gia đình nên kế thừa đầy đủ những tinh hoa văn hóa dân tộc. Nhân dân ta, non sông đất nước ta đã sinh ra người anh hùng dân tộc vĩ đại.   

      Do yêu cầu phát triển dân tộc nên Việt Nam sớm giao lưu văn hóa với các nước khác. Đây là yếu tố để Người chọn hướng đi cho mình là phương Tây. Không định kiến, không e ngại, Người đại diện cho nền văn hóa rộng mở của dân tộc để tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại. Người dày công học hỏi nghiên cứu những giá trị văn hóa lớn để tìm tòi, lựa chọn con đường cứu dân cứu nước. Đây là vốn tri thức quan trọng để Người tiếp thu và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lê-nin trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Nhưng điều kì lạ là tất cả những ảnh hưởng quốc tế đó đã nhào nặn với cái gốc văn hóa dân tộc không gì lay chuyển được ở Người, để trở thành một nhân cách rất Việt Nam, một lối sống rất bình dị, rất Việt Nam, rất phương Đông nhưng cũng đồng thời rất mới, rất hiện đại. Đó là truyền thống văn hóa dân tộc trong tư tưởng Hồ Chí Minh.