Đề tài : TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA 

I/ Đặt vấn đề:    

         Chủ tịch Hồ Chí Minh - Lãnh tụ thiên tài, người thầy vĩ đại của cách mạng Việt Nam, anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới đã đi xa, nhưng để lại cho chúng ta di sản tinh thần to lớn, những tư tưởng vô giá, những giá trị nhân văn cao cả, trong đó đặc biệt là tư tưởng đạo đức cách mạng. Cả cuộc đời và sự nghiệp của Người là tấm gương sáng ngời cho toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta nguyện phấn đấu suốt đời học tập và noi theo. 

       Hiện nay, chúng ta đang sống trong một thời đại mà khoa học, kĩ thuật và công nghệ đã đem đến những biến đổi cực kì lớn lao cho cuộc sống của con người, trở thành động lực vô cùng quan trọng đối với sự phát triển của mỗi dân tộc, mỗi quốc gia. Nhưng cũng chính ở thời điểm này, nhiều vấn đề tiêu cực và khủng hoảng về xã hội đã nảy sinh trong đời sống, buộc chúng ta phải nhìn nhận lại yêu cầu phát triển bền vững với vai trò, vị trí đặc biệt của văn hóa. Vì lẽ đó, trở lại với di sản văn hóa Hồ Chí Minh, trong đó tư tưởng về vai trò và vị trí của văn hóa trong chiến lược phát triển đất nước là một vấn đề vừa có ý nghĩa chiến lược vừa mang ý nghĩa thời sự quan trọng. 

II/ Giải quyết vân đề:

     1/ Mối quan hệ giữa văn hóa và phát triển:  

          Nói về văn hóa, chủ tịch Hồ Chí Minh đưa ra khái niệm như sau:" Văn hóa là sự tổng hợp một phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng với những nhu cầu của đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn". Có thể nói đây là một cách tiếp cận văn hóa từ ý nghĩa khái quát, đặc trưng nhất của nó, một định nghĩa cô động và chính xác về văn hóa. Văn hóa không chỉ là cái tạo nên tính đặc thù của dân tộc mà phải còn là những giá trị nhằm thích ứng với những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn. "Nhu cầu đời sống" của con người luôn phát triển cũng như "đòi hỏi của sự sinh tồn" của xã hội loài người luôn luôn nâng cao, hoàn thiện. Cũng có nghĩa nói đến văn hóa là nói đến giá trị, nhưng là những giá trị kết tinh lao động sáng tạo của con người trên các bình diện hoạt động nhằm cải tạo tự nhiên, cải tạo xã hội và cải tạo chính bản thân mình, hướng tới chân, thiện, mĩ, tức là hướng tới sự tốt đẹp, nhân văn và không ngừng hoàn thiện của nhân loại. Nói đến văn hóa không chỉ là nói đến những giá trị tinh, kết tinh ngưng đọng, mà còn là sự vận động, phát triển và hoàn thiện những giá trị ấy trong thời gian và không gian.

       Từ nhận thức khái quát về văn hóa, chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ ra một cách cụ thể về nội dung, yêu cầu xây dựng nền văn hóa của đất nước. Người viết tiếp: "Năm điểm lớn xây dựng nền văn hóa dân tộc là: xây dựng tâm lí, xây dựng luận lí, xây dựng xã hội, xây dựng chính trị, xây dựng kinh tế". Hồ Chí Minh quan niệm xây dựng về "tâm lí" là xây dựng tinh thần độc lập tự cường, cũng có nghĩa là sự giáo dục, định hướng để hun đúc nên tình yêu đất nước, niềm tự hào dân tộc, ý thức tự chủ, tự cường. Quan điểm xây dựng văn hóa về "tâm lí"  với nội dung là tinh thần độc lập tự cường là xuyên suốt và nhất quán trong nhận thức của chủ tịch Hồ Chí Minh. Và chân lí nổi tiếng mà Hồ Chí Minh đã tổng kết từ thực tiễn lịch sử của thế giới và từ chính bài học xương máu của lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam là: "Không có gì quí hơn độc lập tự do".

       Xây dựng văn hóa về mặt "luận lí" theo cách hiểu của Hồ Chí Minh, chính là sự hình thành và không ngừng hoàn thiện về tư tưởng, lối sống mà nội dung quan trọng nhất của nó là biết hy sinh, làm lợi cho quần chúng. Đó là nội dung quan trọng nhất của những chuẩn mực đạo đức xã hội mà con người chúng ta nói chung hay mỗi cán bộ cách mạng nói riêng cần hướng tới. Tiêu chuẩn con người cán bộ là "Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư", chính là sự phát triển đầy đủ hơn từ tiêu chí xây dựng văn hóa này. Đây cũng là yêu cầu sống còn về xây dựng chủ nghĩa xã hội, bởi vì Hồ Chí Minh nhắc đi nhắc lại nhiều lần "Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội phải có con người xã hội chủ nghĩa" mà yêu cầu đầu tiên quyết định của con người xã hội chủ nghĩa phải "đi đến hoàn toàn không có chủ nghĩa cá nhân". Chính vì thế Người yêu cầu: "Mỗi cán bộ, đảng viên phải đặt lợi ích của cách mạng, của Đảng, của nhân dân lên trên hết. Phải kiên quyết quét sạch chủ nghĩa cá nhân, nâng cao đạo đức cách mạng, bồi dưỡng tư tưởng tập thể, tinh thần đoàn kết, tính tổ chức và tính kỉ luật". Nói cách khác, xây dựng văn hóa về luận lí chính là xây dựng văn hóa sống của con người, trở thành tiêu chí để đánh giá những kết quả của cách mạng, thành điều kiện của sự phát triển, của chế độ xã hội chủ nghĩa.

      Về nội dung xây dựng văn hóa "xã hội" Hồ Chí Minh coi đó là "Một  sự nghiệp có liên quan đến phúc lợi của nhân dân trong xã hội". Hồ Chí Minh nhấn mạnh: Việc phấn đấu cho phúc lợi của nhân dân là yêu cầu quyết định, thể hiện tính bản chất của chế độ. Nó đồng thời phải trở thành tất yếu trong xã hội, trong mỗi thành viên, mỗi bộ phận hợp thành của chế độ xã hội chủ nghĩa. Đây chính là nhận thức nhất quán, chỉ đạo trong suốt con đường hoạt động cách mạng của chủ tịch Hồ Chí Minh. Năm 1946, sau cách mạng tháng 8 thành công, Người khẳng định: "Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành". Hồ Chí Minh đã dặt phúc lợi của nhân dân như là ý nghĩa quan trọng của khái niệm "Chủ nghĩa xã hội là mọi người dân được cơm no áo ấm, nhà ở tử tế, được học hành", "Chủ nghĩa xã hội là làm sao cho nhân dân đủ ăn, đủ mặc, ngày càng sung sướng, ai nấy được đi học, ốm đau có thuốc, già không lao động được thì nghỉ". Chủ tịch Hồ Chí Minh nhìn nhận phúc lợi không đơn thuần là những giá trị vật chất mà còn là những yêu cầu, những điều kiện cần và đủ cho con người phát triển một cách toàn diện. Xây dựng  văn hóa về nội dung xã hội cũng có nghĩa là mang lại cho xã hội ý nghĩa nhân văn cao cả.

        Đất nước ta còn không ít khó khăn, nền kinh tế chưa phát triển đến mức đáp ứng đầy đủ mọi yêu cầu phúc lợi phong phú của nhân dân. Chính vì thế, việc thúc đẩy phát triển kinh tế, làm giàu, không ngừng tăng thêm phúc lợi cho nhân dân là một đòi hỏi khách quan, cấp thiết.

       Về nội dung xây dựng "chính trị" theo Hồ Chí Minh đó chính là "dân quyển". Văn hóa chính là mang lại và bảo đảm được dân quyền. Ở đây, dân quyền không chỉ là những quyền trên các lĩnh vực đời sống mà người dân được hưởng ngày càng đầy đủ, càng có ý nghĩa tốt đẹp cho sự phát triển toàn diện mà còn là những quyền lợi - lợi ích mà xã hội mang lại cho nhân dân ngày càng đầy đủ hơn, ngày càng giúp cho cuộc sống của người dân hạnh phúc hơn, tiến bộ hơn. Có nghĩa là hiểu dân quyền theo nhận thức văn hóa không chỉ là quyền và lợi mà nền chính trị mang lại cho người dân mà còn cách mang lại như thế nào và ý nghĩa của những quyền lợi ấy ra sao, có ý nghĩa tốt đẹp đến đâu đối với xã hội.

        Đối với nội dung "xây dựng kinh tế", Hồ Chí Minh không đặt ra tiêu chí định hướng như những lĩnh vực khác. Nhưng theo cách đặt vấn đề từ những điểm trước đó có thể thấy, văn hóa được Hồ Chí Minh coi là mục tiêu của xây dựng kinh tế, đồng thời văn hóa cũng là nội lực mạnh mẽ của việc xây dựng nền kinh tế đó. Truyền thống văn hóa, sức mạnh văn hóa trong nguồn nhân lực, trong trình độ tổ chức lao động sản xuất, quản lí kinh tế xã hội, văn hóa trong kinh doanh, trong quan hệ doanh nghiệp là động lực bên trong của quá trình phát triển kinh tế, phát triển xã hội và con người. Một nền kinh tế phát triển tốt đẹp chỉ khi nó gắn bó với những giá trị văn hóa, kết tinh trong nó những giá trị văn hóa, làm giàu có thêm và thúc đẩy sự phát triển của những giá trị văn hóa của dân tộc, của đất nước. Ở một khia cạnh nào đó, có thể thấy tư tưởng phát triển các lĩnh vực văn hóa của chủ tịch Hồ Chí Minh rất gần gũi với quan điểm phát triển bền vững hiện đại. 

        Có thể nói, với Hồ Chí Minh, văn hóa có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong chiến lược phát triển của đất nước. Nó không chỉ là mục tiêu phấn đấu vươn tới những giá trị cao đẹp cho cuộc sống mà còn có vai trò nền tảng và sức mạnh động lực hết sức to lớn trong phát triển các bình diện đời sống kinh kế - xã hội.