Tên đề tài
" Vài biện pháp giúp học sinh xác định nhanh nghĩa của từ láy"
A. ĐẶT VẤN ĐỀ:
Từ láy được hình thành do phương thức láy tác dụng với các từ gốc. Một trong những tác dụng điển hình của từ láy là sắc thái hoá, cụ thể ý nghĩa của của các từ gốc nên từ láy thường có hai nghĩa: Nghĩa mạnh hơn hoặc nghĩa giảm nhẹ so với từ gốc tạo ra nó. Nhận biết nhanh, chính xác nghĩa của từ láy so với từ gốc là việc cần thiết giúp cho học sinh sử dụng từ láy đúng, hay trong cách diễn đạt.
Qua thực tế nhiều năm giảng dạy lớp năm, chúng tôi đã rút ra một số kinh nghiệm nhỏ nhằm giúp học sinh xác định nhanh nghĩa của từ láy.
B. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU:
1. Đối tượng: Lớp 5A, 5B
2.Phạm vi nghiên cứu: Từ láy trong chương trình lớp Năm
C.GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:
1.Thực trạng:
Thực tế việc học phân môn Từ ngữ của học sinh lớp Năm cho thấy khi học về nghĩa của từ láy (các kiểu, các dạng và nghĩa của từ láy) các em đã dễ dàng nhận biết và phân biệt được ngay các kiểu, các dạng từ láy. Nhưng những lần tìm hiểu nghĩa của từ láy so với từ gốc thì đa số tỏ ra rất lúng túng, kết quả các bài tập về phần này thường thấp so với yêu cầu, nhất là đối với những từ láy ngoài phần ví dụ mà sách giáo khoa cung cấp. Điều này cũng thật dễ hiểu vì các bài ``Kiểu từ láy``, ``Dạng từ láy `` đều có đưa ra quy luật cụ thể .Còn ở bài ``Nghĩa của từ láy `` (TV5- tập I trang 91) sách chỉ đưa ra một số ví dụ như sau:
1)Từ láy có nghĩa giảm nhẹ so với từ gốc:
xanh xanh < xanh
tim tím < tím
xa xa < xa
2)Từ láy có nghĩa mạnh hơn:
bực bội > bực
sạch sành sanh > sạch
hớt hơ hớt hải > hớt hải
dồn dồn dập dập > dồn dập
Ngoài ra, sách giáo khoa không giải thích và cũng không đưa ra một quy luật cụ thể nào để học sinh căn cứ vào đó mà nhận biết được từ láy như thế nào thì có nghĩa giảm nhẹ hoặc từ láy như thế nào thì có nghĩa tăng mạnh hơn so với từ gốc tạo ra nó.
Nếu chỉ dựa trên cơ sở nghĩa của từ để phân biệt thì rất khó đối với học sinh vì vốn ngữ luận các em còn nghèo, kiến thức sống và kiến thức văn học chưa nhiều vì vậy điều này thật khó cho giáo viên khi giảng giải.
Qua tìm hiểu, nghiên cứu thêm chúng tôi nhận thấy dù không có một quy luật cụ thể nào (vì dựa vào ngữ nghĩa của từ) nhưng ta cũng có thể tìm ra được những nét tương đối hoàn nhất (có thể xem như quy luật) để giúp học sinh dễ dàng hơn trong việc nhận biết, phân biệt được nghĩa của từ láy so với từ gốc.
2.Giải quyết vấn đề:
a.Những điểm chung về nghĩa của từ láy:
Các từ láy tiếng là tính từ thường diễn đạt sự giảm nhẹ tính chất (Vd: xanh xanh; hiền hiền; vui vui)
Các từ láy tiếng có gốc động từ thường diễn tả sự lặp đi lặp lại các động tác kèm theo sự giảm nhẹ và cường độ của mỗi động tác. (Vd: cười cười < cười, rung rung < rung )
Các từ láy tiếng có từ gốc danh từ thường diễn tả sự lặp đi lặp lại những sự vật, hiện tượng có cùng tính chất => nghĩa tăng mạnh (Vd: ngày ngày > ngày. ``ngày ngày ``có nghĩa nhiều ngày)
Các từ láy dạng láy ba, láy tư thường sớm được sinh ra từ các từ láy đôi hoặc các từ ghép tổng hợp . Các từ láy đó lặp lại một lần nữa các tính chất ngữ nghĩa mà các từ láy đôi hoặc các từ ghép cơ sở đã có => tăng cường độ (có nghĩa mạnh hơn so với từ gốc)
Cụ thể:
1)Từ láy gốc tính từ:
Ví dụ:

Từ gốc
Từ láy có nghĩa giảm nhẹ
Từ láy có nghĩa mạnh hơn


Láy tiếng
Láy có từ gốc đứng sau


bực
bực bực
bừng bực
bực bội

nhỏ
nhỏ nhỏ
nho nhỏ
nhỏ nhắn

nóng
nóng nóng
nong nóng
nóng nảy

lạnh
lạnh lạnh
lành lạnh
lạnh lẽo

đẹp
đẹp đẹp
đèm đẹp
đẹp đẽ

xấu
xấu xấu
xâu xấu
xấu xí

mặn
mặn mặn
mằn mặn
mặn mòi,mặn mà

ngọt
ngọt ngọt
ngòn ngọt
ngọt ngào

lỏng