A/ Tên đề tài thuyết trình: ĐỒNG CHÍ _ VẺ ĐẸP TINH THẦN CỦA NGƯỜI LÍNH CÁCH MẠNG

B/ Dàn ý thuyết trình    

I/ Đặt vấn đề:

- Cuộc kháng chiến chống Pháp cứu nước đã đi qua để lại dấu ấn không thể phai mờ trong tâm hồn dân tộc.

- Cuộc kháng chiến nảy sinh biết bao hình ảnh đẹp mà đẹp nhất là hình ảnh người lính.

- Nhiều nhà thơ, nhà văn đã huớng ngòi bút của mình viết về người lính như: Chính Hữu, Phạm Tiến Duật,v...v.. Họ đã khai thác triệt để vẻ đẹp chân dung, vẻ đẹp tinh thần của người lính trên chiến trường .

- “Đồng Chí” của nhà thơ Chính Hữu là một trong những bài thơ tiêu biểu viết về người lính trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp.

-  Bài thơ “Đồng Chí” ca ngợi tình đồng chí, đồng đội của người lính cụ Hồ trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp. Đây là bài thơ hay và độc đáo được nhiều độc giả yêu thơ mến mộ.         

II/ Giải quyết vấn đề           

1.Luận điểm1 : Cơ sở hình thành tình đồng chí của người lính:

- Tình đồng chí, đồng đội bắt nguồn sâu xa từ sự tương đồng về cảnh ngộ xuất thân nghèo khó "Quê hương anh nước mặn đồng chua, Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá" Đó chính là cơ sở cùng giai cấp xuất thân của những người lính cách mạng, họ tự phương trời xa lạ tập hợp trong hang ngũ quân đội cách mạng và trở nên thân quen nhau.          

- Tình đồng đội nảy sinh từ cùng chung nhiệm vụ sát cánh bên nhau trong chiến đấu “Súng bên súng, đầu sát bên đầu”.         

- Tình đồng chí, đồng đội nảy nở và thành bền chặt trong sự chan hòa, chia sẻ mọi gian lao cũng như niềm vui. Đó là mối tình tri kỷ của những người bạn chí cốt “Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ”.         

- “Đồng Chí” - Câu thơ chỉ có một từ hai tiếng và dấu chấm than tạo một nốt nhấn, khẳng định cội nguồn và sự hình thành của tình đồng chí keo sơn giữa những người đồng đội.  

 2/Luận điểm2 Những biểu hiện của tình đồng chí và sức mạnh của tình cảm ấy ở những người lính.         

 - Đồng chí, đó chính là sự cảm thông sâu xa những tâm tư, nỗi lòng của nhau. Ruộng nương anh gởi bạn thân càyGian nhà không mặc kệ gió lung layGiếng nước gốc đa nhớ người ra lính         

 - Đồng chí, đó là cùng nhau chia sẻ những gian lao, thiếu thốn của cuộc đời người lính. Cùng trải qua những cơn sốt rét hành hạ người lính sống ở rừng. Cùng gắn bó, chia sẻ sự giống nhau của mọi cảnh ngộ ( áo rách, quần vá, chân không giầy... )         

 - Đoàn kết yêu thương, tạo sức mạnh của tình đồng chí trong mọi hoàn cảnh. Chính sức mạnh ấy đã giúp người lính vượt qua mọi gian khổ “Thương nhau tay nắm lấy bàn tay”                 

  3/ Luận điểm3 Bức tranh đẹp về tình đồng chí, đồng đội của người linh, là biểu tượng đẹp vềcuộc đời người chiến sĩ         

- Cảnh thực: Cảnh rừng đêm giá rét đầy sương muối.         

- Hình ảnh biểu tượng: “Đầu súng trăng treo” mang ý nghĩa biểu tượng được gợi ra bởi những liên tưởng phong phú. Súng và trăng là gần và xa, thực tại và mộng mơ, chất chiến đấu và chất trữ tình, chiến sĩ và thi sĩ... Đó là các mặt bổ sung cho nhau, hài hòa với nhau của cuộc đời người lính cách mạng.         

 III/ Kết thúc vấn đề         

 - Bài thơ chia thành ba khổ với ba ý thơ chủ yếu tạo thành ý chung xuyên suốt toàn bài: Đồng chí - Thương nhau tay nắm lấy bàn tay -  Đầu súng trăng treo.          - Bài thơ hàm súc, mộc mạc, chân thực, gợi tả, có sức khái quát cao, khắc họa được một trong những phẩm chất đẹp của anh bộ đội cụ Hồ. Đó là mối tình đồng chí, đồng đội, gắn bó keo sơn, gian khổ có nhau, sống chết có nhau.         

- Bài thơ có thực, có mơ, tạo nên vẻ đẹp và gây cho người đọc những suy tư sâu sắc, những xúc động sâu lắng. ĐỒNG CHÍ _ VẺ ĐẸP TINH THẦN CỦA NGƯỜI LÍNH CÁCH MẠNG

          Như chúng ta đã biết, cuộc kháng chiến chống Pháp đã đi qua lâu rồi nhưng đã để lại những dấu ấn không phai mờ trong tâm hồn dân tộc. Đó là điểm hội tụ muôn triệu tấm lòng yêu nước, là môi trường thử thách tinh thần chiến đấu kiên cường bất khuất. Cuộc kháng chiến làm nảy sinh biết bao hình ảnh đẹp mà đẹp nhất là hình ảnh người lính. Đó cũng là lý do rất nhiều nhà thơ, nhà văn đã hướng ngòi bút của mình viết về người lính. Bằng ngòi bút độc đáo, họ đã khai thác triệt để vẻ đẹp chân dung, vẻ đẹp tinh thần của người lính trên chiến trường.Trong chương trình ngữ văn lớp chín, ta bắt gặp những bài thơ hay về người lính. Các tác giả đã thành công trong việc miêu tả chân dung, cuộc đời người lính cách mạng mà điển hình là bài thơ “Đồng Chí” của Chính Hữu. Bài thơ được sáng tác năm 1948, sau chiến dịch Việt Bắc Thu Đông của quân và dân ta đánh thắng cuộc tiến công quy mô lớn của quân Pháp cuối năm 1947lên khu căn cứ Việt Bắc. Nhà thơ Chính Hữu lúc đó là Chính Trị Viên đại đội thuộc Trung Đoàn thủ đô, cùng đơn vị của mình chiến đấu suốt chiến dịch. Bài thơ là kết quả của cuộc trải nghiệm thực và những cảm xúc sâu xa,mạnh mẽ của tác giả với đồng đội trong chiến dịch Việt Bắc. Bài thơ ca ngợi tình đông chí, đồng đội của người lính cách mạng trong thời kì kháng chiến chống Pháp. Đây là một bài thơ hay được nhiều người mến mộ.

Quê hương anh nước mặn, đồng chu

Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá.

Anh với tôi đôi người xa lạ

Tự phương trời chẳng hẹn mà quen nhau

Súng bên súng, đầu sát bên đầu,

Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ.

Đồng chí !

Ruộng nương anh gởi bạn thân cày

Gian nhà không, mặc kệ gió lung lay

Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính.

Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh

Sốt run người vừng tráng ướt mồ hôi.

Áo anh rách vai

Quần tôi có vài mảnh vá

Miệng cười buốt giá

Chân không giày

Thương nhau tay nắm lấy bàn tay.

Đêm nay rừng hoang sương muối

Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới

Đầu súng trăng treo.

         Bài thơ, có 20 dòng, chia làm 2 đoạn, song mạch cảm xúc trong bài thơ đều tập trung thể hiện vẻ đẹp và sức mạnh của tình đồng chí, đồng đội nhưng ở mỗi đoạn sức nặng tư tưởng và cảm xúc được dẫn dắt và dồn tụ vào những dòng thơ gây ấn tượng sâu đậm.

      Sáu dòng đầu là sự lý giải cơ sở về tình đồng chí của người lính. Tình đồng chí bắt nguồn sâu xa từ sự tương đồng về cảnh ngộ xuất thân nghèo khó.

Quê hương anh nước mặn đồng chua

Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá.

        Hai câu thơ đầu cấu trúc song hành đối xứng làm hiện lên hai khuôn mặt người chiến sĩ rất trẻ như đang tâm sự cùng nhau. “Quê hương anh” và “làng tôi” đều nghèo khổ là nơi “nước mặn đồng chua” là xứ sở “đất cày lên sỏi đá”. Mượn thành ngữ để nói về làng quê là nơi chôn nhau cắt rốn của mình đã làm cho lời thơ bình dị, chất thơ mộc mạc đáng yêu như tâm hồn người trai cày ra trận đánh giặc. Sự đồng cảnh, đồng cảm và hiểu nhau là cơ sở là cái gốc làm nên tình bạn, tình đồng chí sau này.Không những thế tình đồng chí còn được nảy sinh từ sự cùng chung nhiệm vụ sát cánh bên nhau trong chiến đấu.“Súng bên súng đầu sát bên đầu”, “Súng bên súng” là cách nói hàm ý cùng chung lý tưởng, cùng chung nhiệm vụ chiến đấu vì độc lập tự do vì sự sống còn của dân tộc. Và “đầu sát bên đầu” là hình ảnh diễn tả ý hợp tâm đầu của đôi bạn. Câu thơ “đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ” là một câu thơ hay và cảm động đầy ắp kỉ niệm một thời gian khổ. Ngày cùng chung nhiệm vụ chiến đấu chia nhau gian khó nguy hiểm, đêm đắp chung một chiếc chăn đơn, qua tâm sự vui buồn tạo thành tri kỉ. Khi đã thành tri kỉ rồi thì ngọt bùi san sẻ sống chết có nhau và về sau trở thành đồng chí.Sau câu thơ này, nhà thơ hạ một dòng thật đặc biệt với hai tiếng “đồng chí”. Câu thơ chỉ có một từ với hai tiếng và dấu chấm than tạo một nốt nhấn, nó vang lên như một sự phát hiện, một lời khẳng định đồng thời nó như cái bản lề gắn kết đoạn đầu và đoạn thứ hai của bài thơ. Hai tiếng “đồng chí” là cội nguồn và sự hình thành của tình đồng chí keo sơn giữa những người đồng đội.       

        Mười dòng thơ tiếp sau là những biểu hiện cụ thể và cảm động của tình đồng chí giữa những người lính.Từ dòng 8 đến dòng 17 của bài thơ là sự triển khai tiếp tục chủ đề “tình đồng chí”. “Đồng chí” đó là sự cảm thông sâu xa tâm tư nỗi lòng của nhau.

Ruộng nương anh gởi bạn thân cày

Gian nhà không mặc kệ gió lung lay

Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính

         Là lao động chính của gia đình, giờ các anh đi chiến đấu, bao nhiêu khó khăn, vất vả, sẽ đè nặng lên đôi vai cha già mẹ yếu, vợ dại con thơ. Biết chắc là như thế nhưng các anh vẫn quyết ra đi cứu nước, cứu nhà. “Ruộng nương” thì “gởi bạn thân cày”, “gian nhà không” xiêu vẹo....“mặc kệ gió lung lay”. “Mặc kệ” nghĩa là dẹp hết chuyện riêng tư sang một bên để lo đánh giặc trước đã. Đấy là phong thái là cách nói dân dã, mộc mạc của người nông dân luôn tỏ thái độ dứt khoát đưa nhiệm vụ cứu nước lên trên hết.Xác định như vậy để đỡ lưu luyến lúc ra đi chứ không phải để mà quên. Ai mà đoạn tình, đoạn nghĩa được với quê hương, gia đình? Ở chiến trường, nỗi nhớ quê hương luôn sâu nặng, luôn gắn bó với hình ảnh của “cây đa”, “giếng nước”. “Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính”Từ những lời tâm tình ấy cho ta hiểu rằng: Các anh chiến sĩ mỗi người đều có một quê hương, có những kỉ niệm thân thiết gắn bó với quê nhà và ra đi hình bóng quê hương đều mang theo trong lòng họ. Người nhớ cảnh, cảnh nhớ người. Chính tình yêu quê hương đã thôi thúc các anh lên đường chiến đấu và chiến thắng kẻ thù.Áo anh rách vaiQuần tôi có vài mảnh váMiệng cười buốt giáThương nhau tay nắm lấy bàn tay.Đoạn thơ thật đến từng chi tiết, từng hình ảnh và thật trong cả cách diễn tả. Các anh chiến đấu trong hoàn cảnh khó khăn, vất vả, cơm không có ăn, áo không có mặc nên các anh có gì mặc nấy. Thiếu thốn gian khổ là thế mà các anh vẫn vui vẻ vẫn tìm được niềm vui, niềm hạnh phúc trong mối tình đồng chí, đồng đội. Làm sao mà các anh có thể quên được những lúc cùng chia với nhau “từng cơn ớn lạnh”, những lúc “sốt run người vầng trán ướt mồ hôi”. Cuộc sống bộ đội nghèo, vất vả nhưng không thiếu niềm vui, dẫu “áo anh” có “rách vai”, “quần tôi”  có “vài mảnh vá”, dẫu trời có “buốt giá” thì miệng vẫn “tươi cười”. Bằng những chi tiết rất thực, nhà thơ đã miêu tả rõ nét cuộc sống chiến đấu gian khổ và sự gắn bó của tình đồng đội keo sơn. Tình cảm chân thành tha thiết ấy không diễn tả bằng lời mà thể hiện bằng cách nắm lấy bàn tay. Câu thơ “thương nhau tay nắm lấy bàn tay” thật giản dị và cảm động. Những người chiến sĩ biểu hiện tình đồng chí là “bàn tay nắm lấy bàn tay”. Chính đôi tay nắm chặt ấy đã nói lên tất cả ý nghĩa thiêng liêng cao đẹp của mối tình đông chí. Chỉ có người cùng chung ý chí và lý tưởng cao cả mới có những biểu hiện tình cảm đáng quý như thế.           

       Bài thơ kết thúc bằng một hình ảnh đặc sắc:

Đêm nay rừng hoang sương muối

Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới

Đầu súng trăng treo         

       Đây là bức tranh đẹp về tình đồng chí, đồng đội của người lính, là biểu tượng đẹp về cuộc đời người chiến sĩ. Trong bức tranh ấy nổi lên trên nền cảnh rừng đêm giá rét là ba hình ảnh gắn kết nhau: người lính - khẩu súng - vầng trăng. Trong cảnh “rừng hoang sương muối” những người lính phục kích chờ giặc đứng bên nhau. Sức mạnh của tình đồng chí, đồng đội đã giúp họ vượt lên tất cả những khắc nghiệt của thời tiết và mọi gian khổ thiếu thốn. Tình đồng chí đã sưởi ấm lòng họ giữa cảnh rừng hoang mùa đông sương muối giá rét.         

        Người lính trong cảnh phục kích giặc giữa rừng khuya còn có một người bạn nữa đó là vầng trăng. “Đầu súng trăng treo” là hình ảnh được nhận ra từ những đêm hành quân phục kích của chính tác giả. Ngoài hình ảnh bốn chữ này, còn có nhịp điệu như, nhịp lắc của một cái gì đó lơ lửng rất xa, chông chênh nói lên một cái gì đó lơ lửng rất xa, chứ không phải là buột chặt. Suốt đêm vầng trăng ở bầu trời cao xuống thấp và có lúc như treo lơ lửng trên đầu mũi súng. Nhưng hình ảnh ấy còn mang ý nghĩa biểu tượng được gợi ra bởi những liên tưởng phong phú. “Súng” và “trăng” là gần và xa, là thực tại và mộng mơ, chất chiến đấu và chất trữ tình, chiến sĩ và thi sĩ... đó là các mặt bổ sung cho nhau, hài hòa với nhau của cuộc đời người lính cách mạng. Xa hơn, đó cũng có thể xem là biểu tượng cho thơ ca kháng chiến, nền thơ kết hợp chất hiện thực và cảm hứng lãng mạn.

          Như tên gọi của nó, bài thơ “Đồng chí” là bức chân dung sống động về anh bộ đội cụ Hồ buổi đầu kháng chiến. Chính Hữu đã khắc họa hình ảnh người chiến sĩ với tấm lòng cảm phục và mến thương sâu sắc. Bài thơ đọng lại mãi trong kí ức bao thế hệ cầm súng chống xâm lăng. Bởi thế, nhắc đến tác giả là người đọc nhớ ngay đến bài thơ. Chỉ thế thôi cũng là điều thật đáng quí đối với người sáng tác.  

Dương Thị Phượng - Trường THCS Nguyễn Thành Hãn